Σπιρομέτρηση...
Σπιρομέτρηση
Η σπιρομέτρηση είναι μια εξέταση που μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση διαφόρων πνευμονικών παθήσεων, πιο συχνά της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ). Η σπιρομέτρηση χρησιμοποιείται επίσης για την παρακολούθηση της σοβαρότητας ορισμένων άλλων πνευμονικών παθήσεων και της ανταπόκρισής τους στη θεραπεία.
Σημείωση: οι παρακάτω πληροφορίες αποτελούν μόνο ένα γενικό οδηγό. Οι διαδικασίες και ο τρόπος διεξαγωγής των εξετάσεων μπορεί να διαφέρουν μεταξύ διαφορετικών νοσοκομείων. Ακολουθείτε πάντα τις οδηγίες του γιατρού ή του τοπικού νοσοκομείου σας.
Τι είναι ο σπιρόμετρο και η σπιρομέτρηση;
Η σπιρομέτρηση είναι η πιο κοινή από τις δοκιμασίες πνευμονικής λειτουργίας. Αυτές οι εξετάσεις εξετάζουν πόσο καλά λειτουργούν οι πνεύμονές σας. Η σπιρομέτρηση δείχνει πόσο καλά αναπνέετε μέσα και έξω. Η εισπνοή και η εκπνοή μπορεί να επηρεαστούν από πνευμονικές παθήσεις όπως η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), το άσθμα, η πνευμονική ίνωση και η κυστική ίνωση.
(Δείτε ξεχωριστά φυλλάδια με τίτλο «Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια», «Άσθμα», «Ιδιοπαθής Πνευμονική Ίνωση» και «Κυστική Ίνωση» για περισσότερες πληροφορίες.)
Σπιρομέτρηση είναι το όνομα της εξέτασης, ενώ το σπιρόμετρο είναι η συσκευή που χρησιμοποιείται για τη λήψη των μετρήσεων.
Υπάρχουν διάφορες συσκευές σπιρομέτρου κατασκευασμένες από διαφορετικές εταιρείες, αλλά όλες μετρούν το ίδιο πράγμα. Όλες έχουν ένα επιστόμιο στο οποίο φυσάτε για να χρησιμοποιήσετε τη συσκευή. Ένας γιατρός ή μια νοσοκόμα μπορεί να σας ζητήσει να φυσήξετε σε ένα σπιρόμετρο (σπιρομέτρηση) εάν έχετε συμπτώματα στο στήθος ή στους πνεύμονες. Πολλά ιατρεία γενικών γιατρών διαθέτουν πλέον σπιρόμετρα· μικρές φορητές συσκευές διατίθενται σχετικά φθηνά. Στα νοσοκομεία, ο εξοπλισμός σπιρομέτρησης είναι πιο εξελιγμένος και ακριβός και μπορεί να δώσει πιο λεπτομερή αποτελέσματα.
Πώς γίνεται;
Εάν δεν έχει ήδη γίνει, θα μετρηθεί το βάρος και το ύψος σας. Για την ίδια τη σπιρομέτρηση, πρέπει να αναπνεύσετε μέσα στη συσκευή σπιρομέτρησης. Πρώτα εισπνέετε πλήρως και στη συνέχεια σφραγίζετε τα χείλη σας γύρω από το επιστόμιο του σπιρομέτρου. Έπειτα εκπνέετε όσο πιο γρήγορα και όσο πιο πολύ μπορείτε μέχρι οι πνεύμονές σας να αδειάσουν εντελώς. Αυτό μπορεί να διαρκέσει αρκετά δευτερόλεπτα. Μπορεί επίσης να σας ζητηθεί να εισπνεύσετε πλήρως και στη συνέχεια να εκπνεύσετε αργά όσο περισσότερο μπορείτε.
Μπορεί να τοποθετηθεί ένα κλιπ στη μύτη σας για να διασφαλιστεί ότι δεν διαφεύγει αέρας από τη μύτη σας. Οι μετρήσεις μπορεί να επαναληφθούν δύο ή τρεις φορές για να ελεγχθεί ότι οι ενδείξεις είναι περίπου οι ίδιες κάθε φορά που φυσάτε στη συσκευή. Μερικές φορές οι εξετάσεις γίνονται με εσάς μέσα σε ξεχωριστό γυάλινο θάλαμο – αυτό μπορεί να βοηθήσει στην επίτευξη πιο λεπτομερών και ακριβών αποτελεσμάτων.
Τι μετρά το σπιρόμετρο;
Η σπιρομέτρηση μετρά την ποσότητα (όγκο) και/ή την ταχύτητα (ροή) του αέρα που μπορεί να εισπνευστεί και να εκπνευστεί.
Οι πιο συνηθισμένες μετρήσεις που χρησιμοποιούνται είναι:
Βίαιος εκπνεόμενος όγκος σε ένα δευτερόλεπτο (FEV1). Αυτή είναι η ποσότητα αέρα που μπορείτε να εκπνεύσετε μέσα σε ένα δευτερόλεπτο. Με φυσιολογικούς πνεύμονες και αεραγωγούς, μπορείτε συνήθως να εκπνεύσετε το μεγαλύτερο μέρος του αέρα από τους πνεύμονές σας μέσα σε ένα δευτερόλεπτο.
Βίαιη ζωτική χωρητικότητα (FVC). Η συνολική ποσότητα αέρα που εκπνέετε σε μία αναπνοή.
FEV1 διαιρούμενο με FVC (FEV1/FVC). Από τη συνολική ποσότητα αέρα που μπορείτε να εκπνεύσετε σε μία αναπνοή, αυτή είναι η αναλογία που μπορείτε να εκπνεύσετε σε ένα δευτερόλεπτο.
Τι μπορούν να δείξουν οι μετρήσεις;
Μια ένδειξη σπιρομέτρησης συνήθως δείχνει ένα από τέσσερα κύρια πρότυπα:
Φυσιολογικό.
Ένα αποφρακτικό πρότυπο.
Ένα περιοριστικό πρότυπο.
Ένα συνδυασμένο αποφρακτικό/περιοριστικό πρότυπο.
Φυσιολογική σπιρομέτρηση
Οι φυσιολογικές τιμές ποικίλλουν, ανάλογα με την ηλικία, το μέγεθος και το φύλο σας. Το εύρος των φυσιολογικών τιμών δημοσιεύεται σε ένα διάγραμμα, και οι γιατροί και οι νοσηλευτές ανατρέχουν σε αυτό το διάγραμμα όταν ελέγχουν τις μετρήσεις της σπιρομέτρησής σας.
Αποφρακτικό πρότυπο στη σπιρομέτρηση
Αυτό είναι τυπικό για ασθένειες που προκαλούν στένωση των αεραγωγών. Οι κύριες καταστάσεις που προκαλούν στένωση των αεραγωγών και αποφρακτικό πρότυπο στη σπιρομέτρηση είναι το άσθμα και η ΧΑΠ. Η σπιρομέτρηση μπορεί επομένως να βοηθήσει στη διάγνωση αυτών των καταστάσεων.
Εάν οι αεραγωγοί σας είναι στενωμένοι, τότε η ποσότητα αέρα που μπορείτε να εκπνεύσετε γρήγορα μειώνεται. Έτσι, η FEV1 σας είναι μειωμένη και η αναλογία FEV1/FVC είναι χαμηλότερη από το φυσιολογικό. Κατά κανόνα, είναι πιθανό να έχετε μια ασθένεια που προκαλεί στένωση των αεραγωγών εάν:
η FEV1 σας είναι μικρότερη από το 80% της προβλεπόμενης τιμής για την ηλικία, το φύλο και το μέγεθός σας, ή η αναλογία FEV1/FVC είναι 0,7 ή λιγότερο.
Ωστόσο, με στενωμένους αεραγωγούς, η συνολική χωρητικότητα των πνευμόνων σας είναι συχνά φυσιολογική ή μόνο ελαφρώς μειωμένη. Έτσι, με ένα αποφρακτικό πρότυπο, η FVC είναι συχνά φυσιολογική ή σχεδόν φυσιολογική.
Η σπιρομέτρηση μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αξιολόγηση του εάν η θεραπεία (για παράδειγμα συσκευές εισπνοής) ανοίγει τους αεραγωγούς. Οι μετρήσεις της σπιρομέτρησης θα βελτιωθούν εάν οι στενωμένοι αεραγωγοί διευρυνθούν μετά τη φαρμακευτική αγωγή. Αυτό ονομάζεται αναστρεψιμότητα (δείτε παρακάτω για περισσότερες λεπτομέρειες). Γενικά, το άσθμα έχει περισσότερο αναστρέψιμο στοιχείο στην απόφραξη των αεραγωγών, σε σύγκριση με τη ΧΑΠ. Ωστόσο, η ΧΑΠ ταξινομείται ανάλογα με τη σοβαρότητα, βάσει της μέτρησης της FEV1 μετά τη χορήγηση ενός βρογχοδιασταλτικού φαρμάκου για να ανοίξουν οι αεραγωγοί. Αυτή η ανταπόκριση δεν είναι τόσο μεγάλη όσο αυτή που παρατηρείται στο άσθμα. Ως οδηγός, οι ακόλουθες τιμές βοηθούν στη διάγνωση της ΧΑΠ και της σοβαρότητάς της:
Ήπια ΧΑΠ – Η FEV1 είναι 80% ή περισσότερο της προβλεπόμενης τιμής. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι κάποιος με ήπια ΧΑΠ μπορεί να έχει φυσιολογική σπιρομέτρηση μετά από βρογχοδιασταλτική φαρμακευτική αγωγή.
Μέτρια ΧΑΠ – Η FEV1 είναι 50-79% της προβλεπόμενης τιμής μετά από βρογχοδιασταλτικό.
Σοβαρή ΧΑΠ – Η FEV1 είναι 30-49% της προβλεπόμενης τιμής μετά από βρογχοδιασταλτικό.
Πολύ σοβαρή ΧΑΠ – Η FEV1 είναι μικρότερη από 30% της προβλεπόμενης τιμής μετά από βρογχοδιασταλτικό.
Περιοριστικό πρότυπο στη σπιρομέτρηση
Με ένα περιοριστικό πρότυπο σπιρομέτρησης, η FVC σας είναι μικρότερη από την προβλεπόμενη τιμή για την ηλικία, το φύλο και το μέγεθός σας. Αυτό προκαλείται από διάφορες καταστάσεις που επηρεάζουν τον ίδιο τον πνευμονικό ιστό ή επηρεάζουν την ικανότητα των πνευμόνων να διαστέλλονται και να συγκρατούν μια φυσιολογική ποσότητα αέρα. Καταστάσεις που προκαλούν ίνωση ή ουλές στους πνεύμονες δίνουν περιοριστικά πρότυπα στη σπιρομέτρηση. Ορισμένες σωματικές παραμορφώσεις που περιορίζουν τη διαστολή των πνευμόνων μπορούν επίσης να προκαλέσουν περιοριστικό έλλειμμα. Η FEV1 σας είναι επίσης μειωμένη, αλλά αυτό είναι ανάλογο με τη μειωμένη FVC. Έτσι, με ένα περιοριστικό πρότυπο, η αναλογία FEV1/FVC είναι φυσιολογική.
Συνδυασμένο αποφρακτικό και περιοριστικό πρότυπο στη σπιρομέτρηση
Σε αυτή την περίπτωση, μπορεί να έχετε δύο καταστάσεις – για παράδειγμα, άσθμα συν μια άλλη πνευμονική διαταραχή. Επίσης, ορισμένες πνευμονικές καταστάσεις έχουν χαρακτηριστικά και αποφρακτικού και περιοριστικού προτύπου. Ένα παράδειγμα είναι η κυστική ίνωση, όπου υπάρχει πολλή βλέννα στους αεραγωγούς, η οποία προκαλεί στένωση των αεραγωγών (το αποφρακτικό μέρος των αποτελεσμάτων της σπιρομέτρησης), και μπορεί επίσης να συμβεί βλάβη στον πνευμονικό ιστό (οδηγώντας στο περιοριστικό συστατικό).
Είναι η σπιρομέτρηση το ίδιο με τις μετρήσεις της μέγιστης εκπνευστικής ροής;
Όχι. Ο μετρητής μέγιστης εκπνευστικής ροής είναι μια μικρή συσκευή που μετρά τον ταχύτερο ρυθμό με τον οποίο μπορείτε να εκπνεύσετε αέρα από τους πνεύμονές σας. Όπως και η σπιρομέτρηση, μπορεί να ανιχνεύσει τη στένωση των αεραγωγών. Είναι πιο βολικός από τη σπιρομέτρηση και χρησιμοποιείται συνήθως για να βοηθήσει στη διάγνωση του άσθματος. Πολλά άτομα με άσθμα χρησιμοποιούν επίσης μετρητή μέγιστης εκπνευστικής ροής για να παρακολουθούν το άσθμα τους. Για άτομα με ΧΑΠ, μια ένδειξη μέγιστης εκπνευστικής ροής μπορεί να είναι χρήσιμη για να δώσει μια γενική ιδέα της στένωσης των αεραγωγών, αλλά μπορεί να υποεκτιμήσει τη σοβαρότητα της ΧΑΠ. Επομένως, η σπιρομέτρηση είναι μια πιο ακριβής εξέταση για τη διάγνωση και την παρακολούθηση ατόμων με ΧΑΠ.
Τι προετοιμασία χρειάζεται πριν από τη σπιρομέτρηση;
Θα πρέπει να λάβετε οδηγίες από τον γιατρό, τη νοσοκόμα ή το νοσοκομειακό τμήμα που εκτελεί αυτή την εξέταση. Ακολουθείτε πάντα αυτές προσεκτικά. Οι οδηγίες μπορεί να περιλαμβάνουν πράγματα όπως να μην χρησιμοποιήσετε συσκευή εισπνοής βρογχοδιασταλτικού για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πριν από την εξέταση (αρκετές ώρες ή περισσότερο, ανάλογα με τη συσκευή εισπνοής). Επίσης, να μην καταναλώσετε αλκοόλ, ένα βαρύ γεύμα ή να μην κάνετε έντονη άσκηση για λίγες ώρες πριν από την εξέταση. Ιδανικά, δεν θα πρέπει να καπνίσετε για 24 ώρες πριν από την εξέταση.
Υπάρχει κάποιος κίνδυνος στη σπιρομέτρηση;
Η σπιρομέτρηση είναι μια εξέταση πολύ χαμηλού κινδύνου. Ωστόσο, το να εκπνεύσετε δυνατά μπορεί να αυξήσει την πίεση στο στήθος, στην κοιλιά και στα μάτια σας. Έτσι, μπορεί να σας συμβουλεύσουν να μην κάνετε σπιρομέτρηση εάν:
Έχετε ασταθή στηθάγχη.
Είχατε πρόσφατο πνευμοθώρακα (αέρας παγιδευμένος μεταξύ του εξωτερικού του πνεύμονα και του θωρακικού τοιχώματος – συχνά λανθασμένα αποκαλούμενος διάτρητος πνεύμονας).
Είχατε πρόσφατο καρδιακό επεισόδιο ή εγκεφαλικό.
Είχατε πρόσφατη χειρουργική επέμβαση στα μάτια ή στην κοιλιά.
Έχετε βήξει πρόσφατα αίμα και η αιτία δεν είναι γνωστή.
Δοκιμασία αναστρεψιμότητας
Η δοκιμασία αναστρεψιμότητας γίνεται σε ορισμένες περιπτώσεις όπου η διάγνωση της πνευμονικής πάθησης δεν είναι σαφής. Για αυτή την εξέταση, θα σας ζητηθεί να κάνετε σπιρομέτρηση όπως περιγράφεται παραπάνω. Στη συνέχεια, θα σας χορηγηθεί ένα φάρμακο με συσκευή εισπνοής ή νεφελοποιητή που μπορεί να ανοίξει τους αεραγωγούς. Η εξέταση σπιρομέτρησης επαναλαμβάνεται περίπου 30 λεπτά αργότερα. Ο στόχος αυτού είναι να διαπιστωθεί εάν οι αεραγωγοί σας ανοίγουν περισσότερο με τη φαρμακευτική αγωγή ή όχι. Γενικά, το άσθμα έχει περισσότερο αναστρέψιμο στοιχείο στην απόφραξη των αεραγωγών, σε σύγκριση με τη ΧΑΠ.
